Ислам

Башыма шәригатьчә яулык бәйләп йөрүемне күргәч, күпләр: «Син дингә кайчан килдең?» — дип сорый­лар. «Аннан китеп торганым да юк», — дим, уенын-чынын бергә кушып.
Балачагымның якты хатирәсе булып күңелемдә өй түребездә эленгән шәмаил саклана. Ул кояш нурларын­да җем-җем килеп, ниндидер бер сихри, тылсымлы нур бирә. Бу илаһи нур өйне генә түгел, җаннарны да балкы­та.
Балачагымның күңелемә тирән кереп калган бер күре­неше — идәнгә җәелгән камыш намазлык. Аның өстендә утырган ак сакаллы, ак чәчле бабаем. Ул намазын укып бетерә дә, озак итеп дога кыла. Үзенең биш баласына, без оныкларына. Мин әле биш яшьлек сабый гына, ләкин тавышланырга ярамаганны беләм. Иң яхшысы — бабай янына утырып, «әппәр» итү. Шу­лай эшлим дә. Ул арада бабай намазын укып бетерә, акрын гына торып, намазлыгын җыеп, шкаф башына куя. Аннары яныма килеп, башымнан сыйпый да: «Менә кызым зур үскән!» — дип, шкафтан 15 яки 10 тиенлек вак акча алып бирә. Шул көннән ислам дине күңелемдә юмартлык белән тәңгәлләшә.
Авыл картларының җомга намазын­нан кайтуын көтүемне дә хәтерлим. Бөтен җирдә мәчетләрнең манарала­ры киселеп, иман йортлары клуб-китапханәләргә әйләндерелгән чакта да бабамнар бер атнада да җомга нама­зын укымый калдырмадылар. Махсус бер өйгә җыелалар иде. Миңа өлкән­нәрнең кайтуларын карап тору ошый иде. Алар күпне күргән ил картлары. Акрын гына, җиргә каты бассак, авырттырырбыз дигән кебек, сакланып кына атлыйлар. Иң алда минем бабам. Ул — авылыбызның мулласы. Дөньяга яңа килгән кешегә исем куштырырга да, фани дөнья белән алыш-бирешен тә­мамлаганнарны соңгы юлга озатырга чакырып та безнең өй ишеген еш ка­галар. Бабамны күрүгә каршысына йө­герәм. Шул чакта күңелемдә әйтеп-аңлатып бетерә алмаслык горурлык хисе туа. Әтием булмаса да, бабам бар ич минем! Һәм бабайның да ниндие әле ул! Ак сакаллы, пакь күңелле, Хозыр Ильясның нәкъ үзе төсле. Күрәсең, шул чакта ук ислам дине күңелемдә горурлык хисе буларак иңгәндер.
Өебездә узган авыз ачтыру, Коръән укыту мәҗлесләрен дә хәтерлим. Ан­дый бәйрәмнәрдән соң йортыбыз ни­чектер яктырып киткәндәй була иде. Ул дини чараларны бик ярата, көтеп ала идем. Авылдан гына түгел, күрше авыл­лардан да җыелган ак яулыклы әбиләр мөнәҗәт көйлиләр, дини риваятьләр сөйлиләр. Аларны тыңлау шундый рәхәт! Тавышлары да күңелләре ши­келле йомшак. Шул чагында ислам ди­не күңелемә әкияти тылсым, серле бер моң булып кереп урнашты.
Балачак сизелми дә үтеп китте. Сту­дент чаклар җитте. Яшереп тормыйм, чәчләребезне яулык астына яшереп йөрмәдек, теләмәдек тә. Заманалар бүтән иде шул. Ул чакта бөтен Казанда көндез чыра яндырып эзләсәң дә яулык бәйләп йөрүче таба алмас идең. Бер без генә ала карга була алмый­быз бит инде. Бабаем гына һаман биш вакыт намазының берсен дә калдыр­мый укый. Каникулларга кайтканда аның сабырлыгына, түземлегенә, има­нының ныклыгына шаккатам. Җәйге көннәр озын бит, төннәр кыска. Ястү­не укып ятарга өлгермисең, таң әтәч­ләре кычкыра башлый, иртәнге на­мазга вакыт җиткән. Рамазан ае уттай кызу урак өстенә туры килгән чаклар­да да уразасын калдырмады. Авызы­на иртәдән алып кичкә кадәр бер тәгам ризык, бер йотым су капмаган килеш колхозга печән эскерте өяргә йөрде.
Университетны тәмамлагач, бу тү­зем, сабыр бабама (хәер, аның ку­шаматы да Чыдар иде) Коръән кита­бы бүләк иттем. Сүриядә басылган бү­ләк басма. Бабам аны кулына алгач, бертын сүзсез торды, күзләре яшьлә­нде. Еллар зәңгәрлекләрен юса да, игелеген җуймаган ул күзләрне бүген дә хәтерлим. Бабам 97 яшенә җитеп, гүр иясе булды, бүләк Коръәнем кабат миңа кайтты. Аның кулы белән гарәп имлясында язылган кәгазьләрне дә ка­дерле истәлек итеп саклыйм.
Шулай гомер үтте. Бу бала ак са­каллы бабаен да, ак яулыклы әбисен дә, ир-ат шикелле кырыс холыклы, әм­ма йомшак күңелле әнисен дә югалт­ты дип тормады, җир әйләнүен дәвам итте. Бабамның намаз арты саен те­ләгән изге теләкләре кабул булгандыр, мин әйбәт ирле һәм тиз генә дүрт ма­лай әнисе булып куеп, бар дөньяны шаккатырдым. Әнием сөенеп туя ал­маган иде. Урлап өзгән камыр кебек үзе ялгыз үскән елак кызының өй тулы бала-чагасы! Әнием оныкларына кеч­кенәдән догалар өйрәтте, мәчетләргә ияртеп йөрде. Малайлар башларына түбәтәй киеп, «бисмилла»лы булып үстеләр.
* * *
Казаныбызның меңьеллыгын үткә­рергә әзерләнеп йөргән чак, төгәлрәге, июньнең 25 е. Кремльдә Кол Шәриф мәчете ачыла. Бу тантанага безне, жур­налистларны да, чакырдылар. Өйдәге иң матур ак яулыкны сайлап, эшкә алып килдем: Кол Шәриф һәм шәһәре­безне саклап башларын салган бабай­лар рухын хөрмәтләп, башыма яулык бәйләп барырга уйлаган идем. Хезмәт­тәшләрем күрделәр дә: «Тапкансың, әбиләрнеке кебек ак яулык...» — дип, башыма яшел төстәге өрфия яптылар. Шуны бәйләп Кол Шәриф мәчетенең ачылышына бардым. Андагы халык диңгез кебек. Күбесе минем шикелле яулыктан. Көне дә бит аның, җәй башы булуга карамастан, көзге көн төсле: суык, болытлы. Үзәкләргә үтәрлек итеп җил исә. Ә мин туңмыйм, башымны яу­лык, җанымны горурлык, сөенеч җылы­та. Халык диңгезендә яулыклылар да шактый. Алар аны хак юлда корбан булганнар рухына ихтирам йөзеннән бәйләгәннәрдерме, әллә салкыннан куркыпмы, белмим. Ләкин яулыклы диңгезне күргәч, әллә нишләп киттем. Бигрәк сөйкемле итә икән бит бу баш япмасы хатын-кызны! Юкка гына «ха­тын-кыз күрке — чүпрәк» димиләр икән. Шул чакта үзем дә сизмичә, яулыксыз үткән гомеремне жәлләп куйдым, әрәм булып йөргәнмен ләбаса... Кайтып көзгедән караган идем, тач әнием! Ике тамчы су кебек охшаганбыз. Икенче көнне Казанда Сабан туе иде. Яулы­гымны һич саласым килмәде, бәйләп чыктым. Рәхмәт, ирем каршы бер сүз әйтмәде, күрәсең, аңа да сөйкемлерәк булып күренгәнмендер. Соңыннан бел­дем — ул яулыкны хаҗдан алып кайт­каннар икән. Хикмәтле булган, күрәсең.
Кол Шәриф мәчете ачылган көнне бик күп нәрсәгә гаҗәпләндем, соклан­дым. Бер яшь мөселман әти бүгенгә кадәр күз алдымда тора. Күкрәк бала­сын арбага салып килгән иде ул. Җом­га намазына чакырып азан тавышы яңгырагач, йоклап киткән сабыен кырыйгарак куйды да яшел чирәм өстенә кесәсеннән ап-ак кулъяулыгын чыга­рып җәйде, учларын колакларына ки­тереп, камәт төшерде һәм намазга оеды. Ихластан укыды ул намазын, Ходайга бөтен биргән нигъмәтләре өчен рәхмәт әйтеп дога кылды да, ар­басын этеп, үз юлы белән китеп бар­ды. Ышанырсызмы-юкмы, белмим, ләкин шушы мизгелдә арбадагы сабый урынында буласым килде. Ул иманлы атадан туган нарасыйдан ак көнләшү белән көнләштем.
* * *
Еллар тагын тезелешеп үтә торды. Кол Шәрифне ачканда бәйләгән яулык­ны салмый йөрим. Ләкин шуннан әллә ни уздыра алган юк иде. Изге Рама­зан айларын көтеп алып, уразаны кал­дырмыйча тотарга тырышсам да, на­мазны белмим, дигән булып гел кичек­терә киләм. Динебездән ерак та, якын да түгел, урталыкта уралам. Үзем го­мер буе эшләгән «Сабантуй» газета­сында «Иман» сәхифәсен алып барам. Үзем белгәннәрне укучыларыбызга да кечкенәдән өйрәтергә телим. Шундый яхшы ният белән Кол Шәриф мәчетен­дәге ислам дине музеена экскурсовод­тан интервью алырга бардым. Бүтән чакта ихлас булса да, җомга намазы­на соңга калам, дип ашыга-ашыга сөй­ләде дә, гафу үтенеп, мәчеткә йөгер­де. Ә мин (эшем кешесе) берни бул­магандай, өйгә кайтып киттем.
Кайтып барам шулай, каршыма таш­кын булып халык килә. Араларында яшьтәшләрем дә, улларым яшендәгеләр дә, бездән олыраклар да бар. Яше-карты кызу-кызу атлый — намазга ашыга. Бер мин ала карга булып кайтып барам. Агымга, юк алай гына да түгел, көчле ташкынга каршы йөзүче ялгыз йомычкадай хис иттем үземне. Җир ярылса, оятымнан җир тишегенә төшеп китәргә дә риза идем. Ләкин мо­гҗиза булмады, җир убылмады. Өйгә кайтып киттем. Юл буе үземне тиргә­дем, сүктем. «Харап икән, аның гына вакыты юк, ул гына белми, Алланың кашка тәкәсе диярсең. Бүтәннәр белә бит әнә, вакыт та тапканнар». Борылып кире керергә дә риза идем, ләкин ия­реп китәргә танышлар очрамады. Ял­гыз гына керергә әллә курыктым, әллә оялдым.Ничек өйгә кайтып җиткәнем­не бер үзем дә, Ходай гына белә.
Ишектән кергәндә, борчылуым кыя­фәтемә чыккан булган, күрәсең, өйдәгеләр беравыздан: «Ни булды?» — дип сорадылар. Һәммәсен өстәл яны­на утыртып, үзем кичергәннәрне сөйләп бирдем. Ул арада кечкенәлә­ребез мәктәптән кайтты. Газиз ишек­тән керә-керешкә үк: «Әйдә, әни, мә­четкә барабыз, Шамил дә йөри, Илназ да, минем дә барасым килә-ә!» — дип сузды. Улымны кочаклап алдым да: «Барабыз, улым, барабыз, алтыным!» — дидем. Шул минутта ук чыгып китәргә әзер идем. Иртәгәне көтәрлек әмәлем калмаган иде. Туры килүен күр син!
Иртәгесен урамда утыз градус сал­кын иде. Ләкин улымның карары нык. Ул инде әзерләнеп тә беткән. «Болар кайда туңып үлделәр икән дип борчы­лып торыр хәлем юк, машина белән ил­теп куям», — дип, әтиебез дә киенә башлады.
Үзебездән ерак түгел урнашкан Га­дел мәчетенә килеп җиткәч, улым малайлар укый торган бүлмәгә кереп кит­те, мин Коръән укырга өйрәнүче хатын-кызларга кушылдым. Кешегә ияреп на­маз да укыдым. Белмәгәннәрен кайт­кач китаплардан карап өйрәндем. «Эх, әнием исән булса!» дип бергә чакның кадерен аз белүебезгә, бергәләп на­маз укымавыбызга үкендем.
Шулай әкренләп мин дә намазга бастым. Кояштан алда торып, чиста-рынып-юынып кыйбла тарафына ка­рап, кулларны өскә күтәреп, «Аллаһу әкбәр!» дигәндә галәмнән ниндидер бер энергия килүен тоясың. Ул синең бөтен күзәнәкләреңә тула, күңелеңне җылыта, өметеңне яктырта. Шул миз­гелдә үзеңне галәмнең бер кыйпылчыгы итеп, галәм белән кушылып кит­кәндәй хис итәсең. Тәнең генә түгел, бөтен җаның, рухың уянгандай була.
* * *
Язмамны укып чыгарга түземлек­ләре җитүчеләр арттырган димәгез, Зинһар. Кичерешләремне ихластан яз­дым. Үзләре намазга басканнар мине аңлар, аларның хисләре дә минеке белән тәңгәл киләдер. Ә инде бу хис­не әле татып карарга өлгермәгәннәргә Ходай ярдәмен биреп, туры юлын күрсәтсен, аларга да иман ләззәтен та­тырга язсын. Амин!
Бәндә хатадан хали түгел», — ди иде әбием. Белеп кылган, белми кылган эреле-ваклы гөнаһларыбыз да җи­тәрлектер. Ходай Үзе кичерә күрсен. Ул бар, Ул бер. Ул барысын да күрә, ишетә, белә. Хәтта уйлаган уйларыбыз да аңа ят түгел. Аның барлыгына, бер­легенә чын күңелдән ышанып яшәгән­нәрне Ул үз рәхим-шәфкатеннән таш­ламас, иншаллаһ! Барлык коллары ши­келле үк мин дә шуңа өметләнәм.
Йолдыз ШӘРАПОВА, шагыйрә.
«Ирек мәйданы», №7, 17.02.2012.