Ислам

Башкалабызда Иран Ислам Республи­касы атналыгы булып узды. Ул «Хәзинә» милли сәнгать галереясендә Иран рәссам­нарының әсәрләре куелган күргәзмәне ачу тантанасыннан башланып китте.
Белүебезчә, Иран сәнгате төрләре бик борынгы чорлардан ук билгеле. Шуларның берсе — каллиграфия. Матур язу сәнгате күп мәдәниятләрдә булса да, Иранда ул бүтән сәнгать төрләре арасында аерата зур урын тота. Анда пакь күңелле, гөнаһ­сыз кеше генә матур яза белә дип ис­әпленелә. Беренче карашка, каллиграфия сәнгатендә рәссамның хыял байлыгына бернинди киртәләр юк кебек тоелса да, биредә бер хәрефнең икенчесенә нисбә­те катгый билгеләнгән һәм аны бозу күп гасырлык традицияләрне санга сукмау булып санала.
Келәм туку сәнгатенең тамырлары да бик ерак гасырларга барып тоташа. Ә XVII гасырда бу гамәли сәнгать төре шундый зур үсеш алган ки, иң фәкыйрь йортлар­да да идән тутырып келәм җәя торган бул­ганнар. Мәчетләрдә, дәүләт оешмаларында, бөтен җәмәгать урынна­рында келәм җәйгәннәр. Аларны тәртиптә тотуны үтә намуслы вә ышанычлы кешегә йөкләгәннәр. Бүген дә дөньяда Иран келәмнә­ре бик популяр. Аларны Алмания, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, АКШ, Италия, Канада, Англия, Франция, Япония һ.б. илләр бик теләп сатып ала. Тагын бер Иран традицион сәнгать төрләренең берсе — миниатюра шулай ук бик борынгы чорларда барлыкка килгән. Аурупа рәссамнарыннан аермалы буларак, миниатюра ос­талары тормыш-көнкүрешне ни­чек бар, шулай түгел, ә бәлки, аның эчке фәлсәфәсен ачуны мак­сат итеп куйган. Күргәнебезчә, вакыт үтү белән Аурупа сынлы сәнгате әллә нинди «изм»нар белән билгеләнгән төрледән-төрле рәвешләргә кереп бетте, ә асылы дөрес булгач, миниатюра сәнгате бүген дә бик югары бәяләнә. Инкрустация сәнгать төре­нең килеп чык­кан вакыты әлегә кадәр төгәл билгеле түгел, әмма фарсылар үзләре аны Ибраһим (г.с.) бар иткән могҗиза, дип саный. Бу сәнгать төре Һиндстан, Сүрия, Гыйрак, Фәләстиндә нык үскән булса да, Иран инкрустация үрнәкләре барыннан да нәфисрәк, дип ис­әпли бу халык.
«Хәзинә» милли сәнгать галереясендә иранлыларның халык сәнгате үрнәкләре белән бергә, рәссам, каллиграф Фарназ Джаханбин, каллиграф Мәрьям Хөйям Никуи һәм дизайнер, тукыма конструкторы Азеде Махининың әсәрләре дә тәкъдим ителде. Шунда ук рәссамнар, өйрәнергә теләк белдергән тамашачылар өчен, оста­лык дәресләре үткәрде. Күргәзмәне ачу тантанасында Иран Республикасының Казандагы Генераль консулы Рәсүл Багернежад Шаян, Татарстан мәдәният ми­нистры урынбасары Гүзәл Нигъмәтуллина катнашты. Тамашачыларга Иран милли ризыклары, Иран Республикасы, аның мәдәнияте турында китаплар тәкъдим ителде.
Миләүшә ГАЛИУЛЛИНА.
«Мәдәни җомга», №7, 17.02.2012.